Opinie indywidualne i wyjaśnienia KRiBSI – co zmienia się od 28 października 2026 r.

Zasadnicza część ustawy o systemach sztucznej inteligencji weszła w życie 11 sierpnia 2026 r., ale część przepisów zacznie obowiązywać dopiero od 28 października 2026 r.

Jakie przepisy wchodzą w życie 28 października?

Dla firm, które projektują lub wdrażają systemy AI, wyjaśnienia Komisji oraz opinie indywidualne to szansa, by sprawdzić, jak organ nadzorczy ocenia ich plany w zakresie stosowanych i projektowanych rozwiązań AI. Poniżej wyjaśnię, jak działa ten mechanizm, ile kosztuje i jakie daje gwarancje.

Przepisy dotyczące kontroli, postępowania oraz kar pieniężnych zostały omówione w odrębnym artykule.

Wyjaśnienia Komisji

Wyjaśnienia są wydawane przez Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji z urzędu lub na wniosek w sprawach, zagadnieniach mających istotne znaczenie dla stosowania AI Act i ustawy. Ich celem jest zapewnienie jednolitego stosowania tych przepisów.

Opinie indywidualne

Opinie indywidualne są wydawane wyłącznie na wniosek. Może go złożyć podmiot, który jest obowiązany stosować AI Act lub ustawę o systemach sztucznej inteligencji albo który dopiero planuje działania mogące wiązać się z ich stosowaniem. Opinia może mieć szczególne znaczenie przy projektowaniu systemów AI, zwłaszcza gdy inicjatywa dotyczy obszarów wrażliwych lub ryzykownych albo gdy obowiązki wynikające z AI Act nie są jasne w interpretacji.

Wniosek i termin wydania opinii

Wniosek powinien zawierać dane podmiotu, szczegółowy stan faktyczny dotyczący danego zagadnienia oraz stanowisko podmiotu co do oceny prawnej tego stanu faktycznego. Wraz z wnioskiem należy również złożyć opłatę w wysokości 150 zł oraz oświadczenie, że w danej sprawie nie toczy się odrębne postępowanie przed innymi sądami lub organami.

Komisja ma 30 dni na wydanie opinii, a w sprawach skomplikowanych 60 dni. Opinia zawiera w szczególności opis stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego, w związku z którym jest wydawana oraz ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym. Jeżeli Komisja nie wyda opinii w terminie, uznaje się, że przyjęła stanowisko przedstawione we wniosku.

Jakie są skutki wydania opinii?

Związanie opinią

Opinia wiąże Komisję oraz inne organy państwowe i jednostki organizacyjne, które brały udział w jej wydaniu. Tym samym, inne organy i sądy nie są związane opiniami.

Wiążący charakter dotyczy tylko danego wnioskodawcy i wskazanego przez niego stanu faktycznego. Inny podmiot w podobnej sytuacji (np. korzystający z podobnego systemu) nie może powołać się na opinię wydaną komuś innemu. Jeśli wnioskodawca nieprawidłowo opisze stan faktyczny (np. działanie projektowanego systemu) albo po wydaniu opinii wprowadzi zmiany, które mogą wpływać na ocenę prawną systemu, nie będzie mógł powoływać się na stanowisko Komisji, by odeprzeć zarzut niezgodności z AI Act.

Zmiana opinii

Komisja może zmienić opinię, chyba że w wyniku jej wydania wystąpiły lub mogą wystąpić nieodwracalne skutki. Ustawa nie wyjaśnia, co oznaczają „nieodwracalne skutki”, więc będzie to oceniane indywidualnie w konkretnym stanie faktycznym.

Nieszkodzenie wnioskodawcy

Zastosowanie się do opinii przed jej zmianą, uchyleniem lub wygaśnięciem nie może szkodzić podmiotowi, który o nią wnioskował. To realna ochrona wnioskodawcy, ale nie absolutna, bo dotyczy okresu sprzed zmiany. Po zmianie opinii wnioskodawca powinien dostosować działalność do nowych wytycznych, by nie narazić się na negatywne konsekwencje. Zmianę opinii lub postanowienie o jej wygaśnięciu Komisja doręcza wnioskodawcy.

Publikacja opinii i wyjaśnień

Wyjaśnienia i opinie indywidualne będą udostępniane w biuletynie Komisji wraz z informacją o ich aktualności, po zanonimizowaniu i usunięciu danych objętych prawnie chronionymi tajemnicami (w tym tajemnicą przedsiębiorstwa). W biuletynie Komisja powinna także publikować informacje o zmianach prawnych oraz o rekomendacjach i interpretacjach wydawanych przez Komisję Europejską i Europejską Radę ds. Sztucznej Inteligencji.

Podsumowanie

Dla przedsiębiorców opinia indywidualna to sposób na zmniejszenie niepewności prawnej - wnioskodawca otrzymuje bowiem stanowisko organu, które daje praktyczną gwarancję. Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniach - nie wiąże sądów ani organów spoza postępowania, a Komisja może ją zmienić. Wniosek warto więc przygotować starannie, a po każdej zmianie w systemie ocenić, czy opinia nadal jest aktualna. Zarówno wyjaśnienia (z pewnością dotyczące bardziej generalnych zagadnień), jak i opinie indywidualne będą publikowane w biuletynie Komisji, co będzie stanowić praktyczną wskazówkę w zakresie interpretacji przepisów AI Act.